موانع تمرکز
موانع تمرکز کدامند (راهکارهایی برای مهار موانع تمرکز)
آذر 21, 1395
تمرین های افزایش تمرکز
تمرین های افزایش تمرکز و رفع حواس پرتی
دی 10, 1395

مشخصات یک هدف خوب و اثربخش چیست؟ صرفاً SMART کافی نیست!

مشخصات یک هدف خوب و اثربخش

مشخصات یک هدف خوب چیست؟

قصد دارم در چند مقاله در مورد هدف و هدف گذاری بنویسم و آموخته های خود را با شما خوبان به اشتراک بگذارم.  یکی از شاخص های مهم رضایت از زندگی، درست انتخاب کردن هدف است و تا وقتی که ما مشخصات یک هدف خوب را ندانیم، نمی توانیم به راحتی اهداف صحیح، مناسب و اثربخشی انتخاب نماییم. در این مقاله قصد داریم نکاتی متفاوت و خواندنی در مورد «مشخصات یک هدف خوب و اثربخش» بیان نماییم.

مشخصات یک هدف خوب: فقط SMART باشد؟

بسیار شنیده ایم که از مشخصات یک هدف خوب این است که باید SMART (هوشمندانه) باشد. یعنی دقیق (Specific)، قابل اندازه گیری (Measurable)، عملیاتی و قابل دستیابی (Action-oriented  یا Attainable)، واقع بینانه و باور پذیر (Realistic) و دارای زمان بندی مشخص (Time-Bound) باشند. امروزه انتقادهایی به این دسته بندی وارد است که من شخصاً برخی از آن انتقادها را قبول دارم. اعم از اینکه در همه اهداف نمی توان مطلقاً این دسته بندی را رعایت کرد و جنس برخی اهداف به نحوی است که به راحتی نمی توان آن ها را در حصار عدد و زمان برد.

بنابراین در این نوشته، سعی کرده ام ویژگی های اهداف را به شکلی که درست تر و ملموس تر می دانم، بیان نمایم:

اولین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف باید مطابق با علایق قلبی و مختص ما باشند نه خواسته دیگران.

اهداف حتی اگر SMART هم باشند ولی متناسب با علائق ما نباشند و براساس خواسته دیگران یا چشم و هم چشمی با بقیه انتخاب شده باشند، محکوم به شکست هستند. معمولاً ما انسان ها، وقتی هیچ علاقه ای به انجام کاری نداریم، تمام تلاشمان را می کنیم که آن کار را تمام نکنیم و کنار بگذاریم و به خود و بقیه اثبات نماییم این راهی که من در حال پیمودن آن هستم، به ترکستان ختم می شود. حتی اگر با اجبار دیگران قدم در راهی بگذاریم و قله و هدف دیگران را هم فتح کنیم، باز هم از کاری که مطابق با میل ما نبوده خوشحال نیستیم. یکی از روانشناسان برجسته کشور تعریف می کردند که مراجعه کننده ای دارم که بسیاااااااار متمول است و از دندانپزشکان برجسته کشور است اما از زندگی خود رضایت ندارد و احساس پوچی می کند فقط به این دلیل که عاشق آهنگسازی و خوانندگی بوده و در رویاهایش خود را در آن جایگاه تصور می کرده و به دلیل اصرار و علاقه پدر و مادرش در رشته دندانپزشکی  تحصیل نموده است و حالا احساس می کند به آن چه آرزویش را داشته نرسیده و رویای دیگران را زندگی کرده است و علیرغم اینکه درآمد بسیار خوبی دارد، آرامش لازم حاصله از انجام کار را ندارد.

بله! حتی موفقیت مالی و فتح قله های دیگران هم رویاهای ما را از ذهنمان خط نمی زند، چون تنها دستاورد دست یابی به اهداف موفقیت مالی نیست و آرامش و رضایت درونی خریدنی نیست.

پس لطفاً بر روی علاقه مندی های خود متمرکز شوید و آنها را لیست کرده و اولویت بندی نمایید و به ترتیب، مشخصات یک هدف خوب را در اولویت هایتان دخیل کرده و اقدام به انجام آن ها نمایید، به احتمال فراوان خواهید دید که در این کارها بسیار بیشتر از اهداف مورد علاقه دیگران، استعداد دارید. چون طبیعت انسان به گونه ای است که برای به دست آوردن و حفظ تمرکز و عمق بخشی به کاری که انجام می دهد، علاقه به موضوع پررنگ ترین نقش را ایفا می کند.

دومین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف باید شفاف و روشن و حتی المقدور کمّی و قابل اندازه گیری باشند به نحوی که وقتی هر انسانی با هر سن و سالی آن را بخواند، دقیقاً متوجه شود به دنبال چه هستیم.

مثلا به جای گفتن «من باید تا پایان سال پولدار شوم» باید مقدار پول مطلوب مورد نظر را به صورت واضح بیان کنیم که حدود خواسته ما مشخص باشد و معلوم شود اگر چه چیزهایی داشته باشیم، احساس پولدار بودن کرده و حس می کنیم به هدفمان رسیده ایم؟ مثلاً بگوییم تا پایان سال باید ماهانه ده میلیون تومان درآمد داشته باشم.

چون به اندازه انسان های روی زمین تعریف پولدار بودن متفاوت است. برخی احساس می کنند با درآمد ماهیانه ده میلیونی پولدار می شوند و برخی درآمد ماهیانه کمتر از یک میلیارد تومان را کودکانه و حقیر می پندارند.

علت اینکه کلمه حتی المقدور (به معنی در صورت امکان) را در ویژگی اول آوردم این بود که برخی اهداف قابل عددگذاری نیستند و بایستی پیش نیازهایی برای تحقق آن اتفاق بیفتد که تحت اختیار ما نیست. مثلاً اینکه بگوییم باید تا پایان سال ازدواج کنم یا تا پایان سال فرزند دار شوم یا تا پایان سال شغلی آزاد راه بیندازم و … تحقق ازدواج در صورتی ممکن است که فرد مورد علاقه و متناسب با ویژگی های مورد نظرمان را پیدا کنیم و شرایط ازدواج را فراهم کنیم، تحقق تاسیس شغلی آزاد مستلزم زمان، سرمایه یا دانشی است که با اتکاء به آن بتوانیم به هدف مورد نظرمان برسیم.

سوالی که در اینجا مطرح می شود این است که این نوع از اهداف را دقیقاً چگونه به شکلی قابل اندازه گیری طرح نماییم. برای این نوع از اهداف، حرکت در مسیر تحقق و سعی در برآورده کردن پیش نیازهای آن هدف می تواند شاخص مناسبی باشد. مثلاً برای اینکه بتوانیم تا پایان سال شغلی آزاد را راه اندازی نماییم، سعی کنیم حداقل بخشی از امکانات و منابع مالی مورد نیاز برای راه اندازی آن شغل را فراهم نماییم، اطلاعات و دانش لازم برای شناخت دقیق آن بازار را کسب کنیم و مهمتر از همه اینکه اگر در خلال مطالعات و تحقیقاتمان به این نتیجه رسیدیم که کاری بهتر از کار مورد نظر ما وجود دارد که با شرایط ما سازگارتر است و احتمال موفقیتمان در آن بیشتر است، بدون نگرانی راهمان را به سمت کار جدید تغییر دهیم. مسلماً این نوع تغییر مسیر، بدون اصرار و تعصب، احتمال و ریسک شکست های آتی را کاهش می دهد و یکی از بهترین نتایج در مسیر هدف گذاری صحیح است.

این مقاله را از دست ندهید  تفکر پیش نیازی

سومین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف باید امکان پذیر، باورپذیر و واقع بینانه باشند، یعنی وقتی با عقل و منطق به آن نگاه می کنیم شدنی باشد.

مثلاً منطقی نیست اگر هدف بگذاریم با دست خالی و بدون هیچ ارتباط و مهارتی تا دو ماه آینده ماهیانه ۵ میلیارد تومان درآمد کسب کنیم. یا با یک ساعت درس خواندن در روز، رتبه دو رقمی در کنکور به دست بیاوریم. ممکن است بپرسید چطور میزان اهداف را تنظیم کنیم تا غیرواقعی نباشد؟ پاسخ من این است که مقداری را تعیین کنیم که با توجه به امکانات و شرایط ما در توانمان باشد و ما را به زحمت بیندازد.

چهارمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف در عین اینکه بایستی واقع بینانه باشند، باید انگیزاننده هم باشند.

چون هدفی که انگیزه شما رو تحریک نکند، شما را به بهتر شدن و تلاش بیشتر تشویق نمی کند. در مقطع کارشناسی ارشد که تحصیل می کردم، استاد بازارشناسی ما توصیه ای جالب به ما کرد که هنوز در خاطرم مانده است: همیشه آرزوها و اهداف بزرگی داشته باشید، چون آرزوی بزرگ، تلاش و همت بزرگی را می طلبد و اگر شما عادت کنید که با تلاش کم به آرزوهای کوچک برسید، آدم کوچک و حداقلی باقی می مانید و فکر و عملتان کوچک باقی می ماند و به قول معروف نمی توانید سری در سرها دربیاورید. مثلاً اگر رویای داشتن یک ماشین را دارید با خودتان نگویید چه می شود اگر من یک پراید داشته باشم؟! به جای پراید بهترین، گران ترین و زیباترین ماشین ها را آرزو کنید تا ضمن تلاش بیشتر به موفقیت های بزرگتری هم برسید.

ویژگی های یک هدف خوب و اثربخشپنجمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف، ترجیحاً دارای زمان بندی مشخص باشند، یعنی مهلت انجام داشته باشند و معلوم باشد تا چه زمانی می خواهیم به هدفمان برسیم.

صرفاً نوشتن هدفی کمّی مانند «درآمد ده میلیونی» کافی نیست. باید مشخص کنیم تا چه زمانی میخواهیم به میزان مشخصی از پول و درآمد برسیم. چون اگر تعیین نکنیم معلوم نیست چه زمانی می توانیم میزان پیشرفت یا دستیابی به اهدافمان را کنترل کنیم و تا چه زمانی باید برای رسیدن به هدفمان تلاش کنیم! ما باید طوری هدفگذاری کنیم که در زمان سنجش، دقیقاً متوجه شویم چگونه و با چه کیفیتی کاری را انجام داده‌ایم.

وقتی دوره تلاش و سنجش اهداف نامعلوم باشد، انگیزه دست یابی به آن هدف هر روز در وجودمان کمرنگ تر می گردد و پس از مدتی آن هدف به فراموش شده و به خاطره ها می پیوندد. البته در این مورد هم قبول دارم که برخی از اهداف قابل زمان گذاری دقیق نیست. (به همین جهت کلمه ترجیحاً را در ابتدای این مورد نوشتم) مثلاً شرکتی که پایه و اساس تولید محصولاتش بر مبنای تحقیق و توسعه و نوآوری و بکارگرفتن تکنولوژی های جدید است (مثل صنایع مخابراتی و نظامی)، نمی تواند دقیق مشخص کند که تا چه تاریخی امکان دارد به آن فناوری جدید دست پیدا کند و فقط می تواند با کنترل بیشتر، بر روی گام های رسیدن به هدف برنامه ریزی کند.

هدف ها اگه ترجیحاً کوتاه مدت باشند، اجرایی تر و ملموس تر هستند. مثلاً دست پیدا کردن به اهداف یک ماه، خیلی راحت تر و قابل لمس تر و کم ابهام تر از دست پیدا کردن به اهداف یک سال است. وقتی اهداف یک سال را به دوازده هدف یک ماهه تقسیم می کنیم، درصد موفقیت ما بسیار بالاتر می رود، چون مسیر برای ما بسیار شفاف تر می شود.

این مقاله را از دست ندهید  مثبت اندیشی (خوش بینی) چیست؟ (راهکارهای مثبت اندیشی)

ششمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: برخی اهداف بایستی دارای تاریخ انقضاء باشند.

مسلم است که تمام اهداف انسان شبیه به هم نبوده و برخی از آن ها با گذر زمان از اهمیت و اولویت خارج می شوند. چون شرایط، منابع  و مقتضیات یک تصمیم همیشه یکسان باقی نمی ماند. به عنوان مثال اگر کسی از ۳ سال قبل از بازنشستگی هدف داشته که در مقطع کارشناسی ارشد درس بخواند تا با افزایش رتبه، حقوق بازنشستگی بالاتری دریافت کند و این کار را انجام نداده و ۲ سال بعد از بازنشستگی هنوز هم این کار در لیست اهدافش قرار دارد، لااقل به دلیل انقضای انگیزه و دلیل قبلی (افزایش حقوق بازنشستگی) بایستی انگیزه جدیدی در خود جستجو نماید، در غیر این صورت این هدف را باید از لیست اهدافش پاک نماید.

هفتمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهدافی برای ما ارزشمندند که فراتر از نیازمان باشند.

انسان ها صرفاً با برآورده شدن نیازهایشان خوشحال نمی شوند، ولی با برآورده نشدن آن ها ناراحت می شوند. وقتی به شدت احساس گرسنگی می کنیم و غذایی می خوریم و گرسنگی ما برطرف می شود، غذا خوردن برای ما لذت عجیب و غریبی ندارد و صرفاً رنج گرسنگی را برطرف می نماید، بدیهی است که «همیشه سیر بودن» نمی تواند در زندگی ما هدف باشد. چون نه برایمان جذاب است و نه انگیزاننده. لذا توجه داشته باشیم که سطح اهداف بسیار بالاتر از نیازهای انسان است.

هشتمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف باید متناسب با شرایط و منابع و امکانات موجود یا قابل فراهم تدوین گردد. 

این مقاله را از دست ندهید  ترس از شکست

مثلاً وقتی ماهیانه دو میلیون تومان درآمد داریم و با کسر اقساطی که پرداخت می کنیم، فقط ۲۰۰ هزار تومان برای ما باقی می ماند و فرصت انجام شغل دیگری را هم نداریم، با فرض اینکه شرایط و منابع مالی ما به همین منوال باقی بماند، قراردادن این هدف که «تا یک سال آینده خانه دار بشوم» بیشتر شبیه رویاهای کودکانه است. البته مشروط بر اینکه پای پدر یا پدر همسر یا جایزه بانک و … در میان نباشد!

نهمین ویژگی از مشخصات یک هدف خوب: اهداف باید مکتوب و مدون باشند.

این کار محاسن زیادی دارد ولی کمی سخت است. طبق تحقیقات فقط ۳ درصد مردم هستند که اهداف و برنامه های تحقق اهدافشان را می نویسند. همچنین مطابق با تحقیقات انجام شده، احتمال رسیدن به هدف مکتوب بالاتر از اهداف شفاهی و غیرمکتوب است. چون در حالت نوشته میزان یادآوری اهداف بسیار بالاتر و احتمال فراموشی آنها بسیار کمتر است. به قول معروف، کم رنگ ترین جوهرها از قدرتمندترین حافظه ها ماندگارتر است! نوشتن اهداف این فایده را هم دارد که در آینده یادمان بیاید آنچه اکنون در زندگی داریم روزی یکی از اهدافمان بوده است. یادآوری تحقق اهداف گذشته به ما اعتماد به نفس و امید و انگیزه می دهد که برای تحقق اهداف پیش رویمان هم با جدیت تلاش کنیم و گاهی که از همه چیز ناراضی هستیم، به داشته هایمان توجه کنیم و با سپاسگزاری از خالق مهربان، حال بهتری پیدا کنیم.

امیدوارم از مقاله «مشخصات یک هدف خوب» لذت برده باشید. 

3 دیدگاه

  1. م.ا گفت:

    دسته بندی کاربردی و جدیدی بود و ساده هم گفته شده بود

  2. کورش گفت:

    خوب
    عالی
    مرسی

  3. داشتن،‌مکتوب کردن و فراموش‌نکردن هدف موجب تلاش بیشتر و حرکت در راستای رسیدن به اهداف می‌شود.
    ممنون از مقاله‌ی خوبی که نکات اضافه بر SMARTرا بیان فرمودید.

    زارعی
    http://www.ParvareshAmooz.com

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثبت نام دوره رایگان تحول فردی
GET IT NOW
500% MORE SUBSCRIBERS
EFFICIENCY
BOOST YOUR SALES
CREATIVITY
INSPIRE YOUR VISITORS
BE UNIQUE
CREATE UNIQUE POPUPS