عادت چیست؟ چگونه عادت های بد را تغییر دهیم؟

پیش نیاز و پس نیاز
تفکر پیش نیازی
مرداد 8, 1395
مدیریت تحول
تحول درون؛ زیربنای موفقیت (راهکارهایی برای تحول درون)
مرداد 18, 1395

عادت چیست؟ چگونه عادت های بد را تغییر دهیم؟

عادات

عادت چیست؟

وقتی فعل یا رفتاری در زمان های نزدیک به هم و به مدت طولانی، پیوسته و منظم، انقدر تکرار بشه که به صورت ناخوداگاه تمایل داشته باشیم انجامش بدیم و انجام اون احساسی خوب و انجام ندادنش احساسی ناخوشایند بهمون بده، نشون دهنده اینه که اون رفتار تبدیل به عادت شده.

بنابراین عادت ها:

  • بر اثر تکرار زیاد یه رفتار شکل می گیرن
  • به مرور شکل می گیرن و یه شبه اتفاق نمی افتن
  • و به صورت غیرارادی انجام میشن

اگه به رفتار روزانه خودمون دقت کنیم، کلی عادت ریز و درشت به چشممون میاد. از شستن صورت و صبحانه خوردن در ابتدای روز بگیرید تا سر یه ساعتی خوابیدن و یا حتی نوع خوابیدن. مثلاً یکی از دوستان دوران دانشجویی من عادت داشت بعد از اینکه چشماش رو از خواب باز می کرد تلو تلو خوران می رفت حموم و دوش می گرفت و بعد میومد سر سفره صبحونه.

شکل گیری عادت خوب است یا بد؟

عادت ها پایه و اساس رفتارهای ما و از بنیادی ترین سطوح شخصیت ما هستن  و بخش عمده ای از رفتارهای ما رو عادت های ما شکل میدن. در نتیجه بیراه نیست اگه بگیم انسان ها مخلوق و محصول عادت هاشون هستن. بدیهیه که ما هر چی کاشته باشیم رو درو می کنیم. اگه رفتار مثبتی رو مدام تکرار کرده باشیم، عادت نیکویی تو وجودمون شکل می گیره وبالعکس. هرچی عادت های مثبت ما بیشتر باشه احتمال موفقیتمون بیشتر میشه، همچنان که اگه عادت های منفی شخصیت ما به عادت های مثبتش بچربه، احتمال ناکامی در زندگیمون افزایش پیدا می کنه. در نتیجه اینکه عادات مثل چاقو می مونن، هم میشه با اون ها ادمی کشته بشه و هم اینکه فردی نجات پیدا کنه.

چرا باید رفتارهایمان را به شکل عادت درآوریم؟

عادت

مغز انسان بسیار کم مصرفه و تمایل داره این مصرف کم رو همین طور پایین نگهداره. با این همه قدرت تحلیل و پردازش اطلاعات، مغز ما حدود ۲۰ وات انرژی مصرف می کنه. برای اینکه بهتر متوجه بشیم که ۲۰ وات مصرف چقدر کمه به مصرف لامپ های کم مصرف دقت کنید که بین ۲۰ تا ۶۰ وات مصرف دارن. واسه همین، قسمت ناخودآگاه مغز ما مدام در تلاشه که ما رو در حالتی نگهداره که نهایتاً به همین میزان، انرژی مصرف کنیم و متداول ترین روشی که مغز تلاش می کنه مصرف انرژی رو پایین نگه داره اینه که رفتارهامون رو تبدیل به عادت می کنه تا از روی یه الگوی مشخص، بدون اینکه بخواد فکر رو درگیر کنه کار انجام بشه.

دلیل اینکه ما تمایل زیادی نداریم قبل از انجام کارهامون فسفر بسوزونیم و یه کم فکر کنیم و شتاب زده عمل می کنیم هم همینه. وقتی کاری رو طبق عادت انجام میدیم، نسبت به مواقع معمول، خیییییلی کمتر انرژی مصرف می کنیم و این بهترین راهیه که مغز رو به هدفش می رسونه. مثلاً وقتي كه تازه داريم شنا ياد مي گيريم، چقدر انرژي صرف مي كنيم واسه اينكه خودمون رو روی سطح آب نگه داریم، چقدر انرژي صرف مي كنيم واسه اينكه یه جور شیرجه بزنیم که بدنمون آسیب نبینه یا تنفسمون رو زیر آب تنظیم کنیم که آب نخوریم و … اما كسي كه ۲۰ ساله شناگره چشم بسته همه اين كارها رو انجام ميده و با كمترين توجه و صرف انرژي به بهترین نحو شنا می کنه.

دیدید بعضیا که می خوان بگن خیلی راننده هستن میگن چند روز بعد از هیجده سالگیمون رفتیم و همون بار اول گواهیناممون رو گرفتیم؟ نمونه این مثال یکی از دوستامه. میگفت: من از اون کسانی هستم که چند روز بعد از ۱۸ سالگی و همون بار اول تو امتحان رانندگی قبول شدم. چون پدرم از قدیم ماشین داشت و دوس داشت من مثل فرائض دینی، رانندگی رو هم قبل از سن تکلیف یاد بگیرم و به جاهای خلوت که می رسیدیم، بهم آموزش رانندگی میداد. یادمه موقعی که داشتم رانندگی رو یاد می گرفتم، خیلی حواسم به سرعت ماشین و آیینه ها و دنده عوض کردن و گاز و کلاج و ترمز پرت می شد. انقدر انرژی مصرف می کردم که بعد از نیم ساعت تمرین، احساس خستگی می کردم. اما الان بعده ۷-۸ سال گاز و کلاج و ترمز و رانندگی برام تبدیل به عادت شده و حین رانندگی نسبت به اون موقع انرژی خیییییلی کمتری مصرف می کنم. چون رانندگی در ناخودآگاهم شکل گرفته.

این مقاله را از دست ندهید  یادگیری های بی فایده- چرا یادگیری هایمان تبدیل به عمل نمی شود؟

مثلاً خود من (سید علی باقرپور) یه مدتی هدفم این بود که تایپ ۱۰ انگشتی رو یاد بگیرم. تلاش زیادی برای این موضوع کردم. تا یکی دو ماه اول هر روز تمرین می کردم و وسط تایپ خیلی انرژی و زمان صرف می کردم که مثلاً حرف «چ» جاش کجاس و با کدوم انگشت باید تایپش کنم. اما الان چشمام رو می بندم و بدون اینکه صفحه کلید رو نگاه کنم، یکی برام متن رو هم بخونه ۱۰ انگشتی و با سرعت خوب تایپش می کنم.

عادت ها خیلی قدرتمندند و هیچ وقت در ذهن ما ناپدید نمیشن و در مغز ما رمزگذاری میشن و در موقعیتی که نیاز باشه مجدداً بازیابی و فراخوانی میشن. جالبه كه تحقيقات اثبات كرده حتي اگر اتفاقي براي انسان بيفته كه چيزهاي بديهي از ذهن انسان بره، عادت ها سر جاشون مي مونند. در نظر بگیرید اگه چندوقت که دوچرخه سواری یا رانندگی نمی کردید، همه چیز یادتون می رفت و باید از اول می رفتید و این ها رو آموزش می دیدید! چه فاجعه ای می شد!

وقتی سبک زندگی یه آدم موفق و معمولی رو با هم مقایسه می کنیم، تفاوت عادت هاشون خیلی راحت و شفاف خودش رو نشون میده و این موضوع بیانگر تفاوت سبک و سطح زندگی این آدم هاست.

تام کارلی، نویسنده آمریکایی به مدت ۵ سال عادات روزانه ۲۳۳ پولدار و ۱۲۸ فرد با وضع خراب مالی رو دنبال کرد و کتاب پرفروش عادات ثروتمندان (Rich Habits) رو نوشت.

تام کارلیاون در این کتاب ۲۰۰ رفتار مشترک بين پولدارها رو شناسایی کرد و توضیح داد که عادات روزانه پولدارها و غیرپولدارها به شدت متفاوته و با توجه به عادات روزانه یک شخص میشه وضعیت مالیش رو پیش‌بینی کرد و نوشت: «۸۵ تا ۸۸ درصد میلیونرهای آمریکایی پولدارهایی خودساخته و نسل اولی هستند» . برخی از این عادت ها رو با هم مرور کنیم:

  1. ۷۰ درصد پولدارها روزانه کمتر از ۳۰۰ کالری هله‌هوله (junk food) مصرف می‌کنن. ۹۷ درصد بی‌پول‌ها عادت دارن روزانه بیشتر از ۳۰۰ کالری هله‌هوله بخورن.
  2. ۸۰ درصد پولدارها عادت دارن روی «یک» هدف مشخص تمرکز کنن. فقط ۱۲ درصد بی‌پول‌ها عادت به همچین کاری دارن.
  3. ۷۶ درصد پولدارها عادت دارن چهار روز در هفته ورزش کنن. ۲۳ درصد بی‌پول‌ها اهل ورزش مرتب هستن.
  4. ۶۳ درصد پولدارها عادت دارن موقع رفتن به سر کار به کتاب‌های صوتی گوش بدن. فقط ۵ درصد بی‌پول‌ها این عادت رو دارن.
  5. ۸۱ درصد پول‌دارها کارهای روزانه ای رو که باید انجام بدن لیست می‌کنن اما ۱۹ درصد بی‌پول‌ها عادت نوشتن همچین لیست هایی رو دارن.
  6. ۶۳ درصد والدین پولدار بچه‌هاشون رو مجبور می‌کنن که ماهی دو جلد یا بیشتر کتاب غیرداستانی بخونن. ۳ درصد بی‌پول‌ها عادت این شکلی دارن.
  7. ۲۳ درصد پولدارها عادت به قمار بازی دارن. ۵۲ درصد بی‌پول‌ها قمار می‌کنن.
  8. ۸۰ درصد پولدارها به دیگران زنگ می‌زنن تا تولدشون رو تبریک بگن. ۱۱ درصد بی‌پول‌ها این عادت رو دارن.
  9. ۶۷ درصد پولدارها عادت به نوشتن اهدافشون روی کاغذ رو دارن. ۱۷ درصد بی‌پول‌ها از این کارها می‌کنن.
  10. ۸۸ درصد پولدارها عادت دارن روزی نیم ساعت یا بیشتر رو به مطالعه با هدف کاری یا آموزشی بگذرونن. فقط ۲ درصد بی‌پول‌ها این عادت رو دارن.
  11. ۶ درصد پول‌دارها ممکنه بگن چی تو سرشون می‌گذره. ۶۹ درصد بی‌پول‌ها خیلی سریع به دیگران می‌گن چی تو فکرشونه.
  12. ۷۹ درصد پول‌دارها عادن دارن هر ماه ۵ ساعت یا بیشتر رو در شبکه‌های اجتماعی فعالیت کاری انجام بدن. ۱۶ درصد فقرا همچین کاری می‌کنن.
  13. ۶۷ درصد پولدارها کمتر از روزی یه ساعت تلویزیون نگاه می‌کنن. ۲۳ درصد بی‌پول‌ها این عادت رو دارن.
  14. فقط ۶ درصد پولدارها عادت دارن تلویزیون تماشا کنن. ۷۸ درصد بی‌پول‌ها دنبال همچین برنامه‌هایی هستن.
  15. ۴۴ درصد پولدارها ۳ ساعت قبل از ساعت کاری شرکتشون بیدار می‌شن. ۳ درصد فقرا این عادت رو دارن.
  16. ۷۶ درصد پولدارها عادت های روزانشون رو – که عامل موفقیت خودشون می‌دونند (مثلاً عادت ها و مهارت های شخصی مثل انجام کارها تا مرحله آخر و مهارت های اجتماعی مثل تکنیک های جذب مشتری) و به فرزندانشون آموزش می‌دن. اما یک درصد فقرا همچین کاری می‌کنن.
  17. ۸۴ درصد پولدارها معتقدن عادت های روزانشون باعث زیاد شدن فرصت‌ها و شانس می‌شه. ۴ درصد بی‌پول‌ها چنین اعتقادی دارن.
  18. ۷۶ درصد پولدارها می‌گن عادت های بد روزانه باعث بدشدن وضعیت مالیشون می‌شه. فقط ۹ درصد بی‌پول‌ها به این مسئله اعتقاد دارن.
  19. ۸۶ درصد پولدارها معتقدن باید تا آخر عمر برای بهبود خودشون (self-improvement) آموزش ببینن. ۵ درصد بی‌پول‌ها اینجوری فکر می کنن.
  20. ۸۶ درصد پولدارها عاشق مطالعه هستن اما فقط ۲۶ درصد بی‌پول‌ها این عادت رو دارن.
این مقاله را از دست ندهید  کمال گرایی چیست و درمان کمال گرایی

عادت افراد موفق

چگونه عادت های بد را تغییر دهیم؟

عادات هر چقدر بیشتر توسط ما تکرار شده باشن، بیشتر در تاروپود ما نقش بستن و سخت تر میشه اون ها رو از بین برد. به همین نسبت عادات جدید رو هم به سختی میشه شکل داد، چون الگوهای رفتاری وقتی تکرار میشن در سیستم عصبی انسان نقش می بندن و در ناخودآگاه ما حک میشن ولی جای نگرانی نیست. می تونیم از طریق تکرار، عادت های جدید رو شکل بدیم، اما تعارف که نداریم، تغییر عادات کار هر کسی نیست. اگه کسی فکر کنه یه عادت رو میشه در نیم ساعت تغییر داد یا موفقیت رو میشه یه شبه به دست آورد یا یه ماهه میشه تحول بزرگی به وجود آورد سخت در اشتباهه. اتفاقاً تغییری که به سرعت اتفاق بیفته به احتمال خیلی زیاد، به سرعت هم به وضعیت قدیمی خودش برمیگرده.

ایجاد یا تغییر  عادت جدید بستگی به نوع عادت و میزان قدمت و عمق اون عادت در شخصیت ما، زمان متفاوتی می بره. اما معمولاً حداقل ۳ هفته تا ۳۰ روز متوالی طول می کشه تا یه عادت تغییر کنه. در دین اسلام هم صحبت از چله نشینی و تغییر عادات در ۴۰ روزه. در مسیر تغییر عبور از ۱۰روز اول خیلی سخته چون بدنمون مقاومت می کنه در برابر تفاوت های جدید. مثلاً اینکه از امروز تصمیم می گیریم که یه ساعت زودتر از خواب پاشیم، حتماً نیازمند زمانه که سیستم بدنمون سازگار بشه با اینکه یک ساعت زودتر از خواب بلند بشیم یا یک ساعت کمتر بخوابیم. هر چی بگذره و عادت ما بیشتر ادامه داشته باشه مقاومت و سختی کار کمتر می شه.

این مقاله را از دست ندهید  چگونه فرد متعهدی باشیم؟

اما از اونجایی که حذف عادات به طور کلی خیلی سخت هستن، از خودِ عادت برای رهایی از دست عادت استفاده می کنیم. یعنی برای رهایی از عادت بد ناگزیریم عادات خوب رو در خودمان ایجاد و جایگزین عادات بد کنیم.

برای تغییر عادات بد به خوب، اول باید بفهمیم چارچوب شکل گیری یه عادت چیه. انجام یک کار از روی عادت در ۳ مرحله اتفاق میفته. وقتی که یه نشونه و محرکی رو می بینیم، با اشتیاق و تمایل یه کار تکراری می کنیم تا به پاداش دست پیدا کنیم. تمایلات عامل ایجاد عادات هستند. برای جایگزینی عادات بد به خوب، محرک و پاداش حفظ میشن اما کار تکراری باید تغییر کنه و یه تمایل سالم جایگزین تمایل قبلی بشه.

مثلاً یه سیگاری رو در نظر بگیربد. وقتی عصبانی یا مضطرب میشه یا به اصطلاح اعصابش خورد میشه(محرک)، متمایل میشه به کشیدن سیگار (کار تکراری) و حس بهتری رو داره وقتی سیگار می کشه (حالا این حس یا واقعاً اتفاق می افته یا یه تلقین روانیه ولی هر چی که هست مطمئناً انقدر جاذبه و کشش ایجاد می کنه که به محض اینکه فرد دوباره اعصابش خورد شد دوباره به سیگار پناه بیاره) برای تغییر عادت سیگار کشیدن در زمان عصبانیت، باید وقتی طرف عصبانی میشه چیزی رو به شخص بدیم که ضرر سیگار رو نداشته باشه اما همون حس خوب راحتی اعصاب رو پس از استفاده به شخص بده. قرص ها و آدامس های نیکوتین دار با همین مکانیزم ساخته شدن. ممکنه هر کسی متناسب با روحیاتش از یه چیز استفاده کنه. یکی از آدامس و یکی از قرص های مسکن استفاده کنه. البته همونطور که گفتم تغییر عادات کسی که ۳۰ ساله روزی یه پاکت سیگار می کشه، سخت تر و پیچیده تر از شخصیه که ۵ ساله روزی ۱۰ نخ سیگار می کشه.

یا کسی که وقتی حوصلش سر میره (محرک)، میره چند ساعت تو شبکه های اجتماعی می چرخه (کار تکراری) که چند تا مطلب جذاب و خنده دار بخونه و حالش جا بیاد (پاداش) می تونه برای اینکه حس و حال بهتری پیدا کنه چند دقیقه فیلم های کوتاه طنز مثل دوربین مخفی رو ببینیه و بعد از چند دقیقه بدون اتلاف وقت بره سر کار بعدیش!

کاری که باید انجام بشه اینه که وظیفه ما اینه که چرخه عاداتمون رو به همین روش بشناسیم و موقعیت ها و محرک هامون رو مشخص کنیم (مثلاً وقتی عصبانی میشم، وقتی فشار کاریم زیاد میشه) و کارهای تکراری سالمی که برامون جذابیت داره و میشه جایگزین کارهای تکراری نامناسب کرد (مثلاً نوشیدن چای به جای کشیدن سیگار) رو  مشخص کنیم تا به پاداش مد نظرمون (مثلاً آرامش روانی) برسیم.

پیشنهاد می کنم واسه اینکه شانس موفقیتمون برای تغییر عادات غلط به درست بیشتر بشه، هر ماه یکی از عاداتمون رو اصلاح کنیم. چون یه دفعه سخته که بخوایم عاداتی رو که در چند سال باهامون بزرگ شدن رو تغییر بدیم و ممکنه اگه ابتدا به خودمون فشار بیاریم، بعده یه مدتی با انرژی زیادی که ابتدای تغییر عادات صرف می کنیم، از حجم کارها خسته بشیم و همون یه عادت رو که از روز اول مد نظر داشتیم رو هم نتونیم تغییر بدیم.

شاد، موفق و بهترین باشید

سید علی باقرپور

مدرس و نویسنده در حوزه موفقیت و تحول فردی و سازمانی

IMG_7760

4 دیدگاه

  1. محسن محمدی می‌گه:

    با سلام
    با توجه به قدرت فوق‌العاده‌ای که باورها دارند چقدر خوبه که بتونیم بهترین استفاده رو ازشون بکنیم و با ایجاد عادت‌های درست و مفید روز به روز به موفقیت نزدیک و نزدیک‌تر شویم.

  2. جعفر معدنی می‌گه:

    بسیارعالی نوشتید. تا به حال در مورد عادتهای خوب و بد مطالب زیادی خوانده ام . در این مطلب خوب شما ، نکاتی بود که تا به حال به آنها برخوردنکرده بودم . ممنونم که به کامل تر شدن اطلاعاتم نسبت به این موضوع مهم کمک کردید.

  3. مجید زهرابی می‌گه:

    حقیقتا هر موفقیت یا ناکامی داریم از عادت هایمان است.
    مقاله بسیار مفیدی بود.
    مرسی

  4. مهرشاد سیفی می‌گه:

    عادت ها بسیار قدرتمندند و در پیشرفت یا ناکامی انسان بسیار موثر هستند که حضرتعالی به خوبی این موضوع را تبیین نمودید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

ثبت نام دوره رایگان تحول فردی